Jednym z najczęstszych efektów interakcji składników jedzenia z lekami jest zmniejszenie stężenia leku we krwi, a przez to osłabienie jego działania. Dzieje się tak albo za sprawą zmniejszenia wchłaniania leku (co może obniżać jego stężenie nawet o 50‒70 proc.), albo przyspieszenia jego metabolizmu i szybszego wydalenia z organizmu, albo działania antagonistycznego (przeciwstawnego) składnika żywności i preparatu leczniczego.

Błonnik (płatki owsiane, otręby, musli, pieczywo pełnoziarniste) + preparaty naparstnicy, leki antydepresyjne

W takim zestawieniu lek może nie zadziałać, gdyż błonnik często zmniejsza jego wchłanianie. Jaki będzie tego efekt? W przypadku antydepresantów ‒ brak działania antydepresyjnego, zaś w przypadku preparatów naparstnicy (stosowanych w leczeniu niewydolności krążenia i zaburzeń rytmu serca) może dojść do arytmii lub udaru mózgu.

Wapń (mleko, sery, jogurty) + antybiotyki (tetracyklina, fluorochinolony)

Produkty mleczne mogą tworzyć z niektórymi związkami nierozpuszczalne w wodzie sole wapniowe, a przez to ograniczyć wchłanianie leku. Badania dowodzą, że dotyczy to np. fluorochinolonów i tetracyklin używanych do leczenia trądziku, zakażeń dróg oddechowych i moczowych.

Taniny (herbata, kawa) + preparaty żelaza

Przyjmując preparaty żelaza, powinniśmy ograniczyć picie kawy i herbaty, a w szczególności unikać łączenia tych produktów w tym samym czasie. Taniny – naturalne związki zawarte we wspomnianych napojach – hamują wchłanianie żelaza z przewodu pokarmowego. Lepiej pijmy kawę i herbatę między posiłkami, a nie w czasie posiłku lub bezpośrednio po nim (wówczas taniny szybciej opuszczą nasz organizm i nie wejdą w interakcję z żelazem).

Smażone mięso + preparaty teofiliny

Skutkiem tego połączenia jest pobudzenie enzymów mikrosomalnych w wątrobie oraz przyspieszenie metabolizowania i wydalania teofiliny (stosowana w chorobach dróg oddechowych) – w rezultacie stężenie preparatu we krwi może być zmniejszone o 50 proc.

Produkty bogate w witaminę K (kapusta, brokuły, szpinak, sałata, brukselka, soja, wątróbka, jaja) + leki przeciwzakrzepowe

Dieta bogata w witaminę K osłabia działanie leków przeciwzakrzepowych, które przyjmują osoby z miażdżycą w celu zapobiegania zakrzepicy naczyń krwionośnych. Przyjmowanie lekarstw z tej grupy choćby z poranną jajecznicą i sałatą może więc okazać się bardzo niekorzystne dla zdrowia, a leczenie przynieść skutki odwrotne do zamierzonych.

Skutki interakcji żywności z lekami mogą być rozmaite i mogą różnie wpływać na nasz stan zdrowia, samopoczucie. Ogólnie rzecz ujmując, najgroźniejsze będą te połączenia, które prowadzą do zwiększonego stężenia leku we krwi. Dzieje się to głównie za sprawą zwiększania wchłaniania, spowalniania metabolizmu leku lub np. działania synergicznego. Z takich interakcji w notesie z ważnymi informacjami warto zapisać:

Tłuszcze + leki przeciwgrzybicze, leki przeciwpasożytnicze, leki psychotropowe, preparaty teofiliny, beta-adrenolityki

Tłuszcze w posiłku mogą znacznie zwiększać wchłanianie leków. Jedno z badań wykazało, że np. po przyjęciu przeciwgrzybicznej gryzeofulwiny wraz z posiłkiem bogatym w tłuszcze stężenie leku zwiększyło się z 37 do 120 procent. Ale taki skok to jeszcze mało…

Grejpfruty i sok grejpfrutowy + leki przeciwhistaminowe, leki obniżające cholesterol, benzodwuazepiny, leki immunosupresyjne

Ten niepozorny owoc może mocno namieszać w naszym leczeniu. Popijanie leków sokiem z niego lub zjedzenie grejpfruta w krótkim odstępie czasu od przyjęcia tabletki to jeden z najgorszych wyborów. Grejpfrut jest jednym ze składników żywności, który może powodować zaburzenia metabolizmu leku i w konsekwencji prowadzić do zwiększenia jego stężenia we krwi oraz zatrucia. Odpowiadają za to zawarte w nim flawonoidy i furanokumaryny. Kilka przykładów. Po zmieszaniu z lekami przeciwhistaminowymi skutek może być porażający ‒ wzrost stężenia leku we krwi o 300‒700 proc.! W wyniku tego zdarzyć się mogą zagrażające życiu komorowe zaburzenia rytmu serca. Kilkukrotny wzrost stężenia leku może wystąpić po połączeniu soku grejpfrutowego z benzodwuazepinami działającymi uspokajająco, przeciwlękowo i nasennie lub lekami immunosupresyjnymi (np. cyklosporyna). Ze środkami obniżającymi cholesterol może powodować wzrost stężenia leku we krwi nawet o 1500 proc.! To z kolei grozi uszkodzeniem mięśni lub wątroby. Flawonoidy i furanokumaryny znajdziemy także w innych produktach, które mogą wpływać na metabolizm leków: pomelo, pomarańczy, limetce, sokach z tych owoców czy oleju z grejpfruta.

Tyramina (ryby solone, wędzone i marynowane, bób, sery dojrzewające, sos sojowy, drożdże, salami, wątróbka, konserwy, wina, awokado, czekolada, przejrzałe banany, figi) + inhibitory MAO

Inhibitory MAO stosowane są w leczeniu depresji. W połączeniu z tyraminą mogą przynieść więcej szkody niż pożytku: możliwe konsekwencje to wzrost ciśnienia krwi, tachykardia, przełom nadciśnieniowy.

Kofeina (kawa, napoje typu cola, napoje energetyzujące) + preparaty teofiliny

To przykład synergicznej interakcji. Zachodzi tu dodatnie wzajemne działanie składnika żywności i składnika leku. W tym przypadku kofeina, zawarta w wielu napojach, działa na te same receptory co preparaty teofiliny. Skutkiem może być przedawkowanie: bóle głowy, niepokój, tachykardia, zaburzenia snu.

Lukrecja + leki moczopędne (np. furosemid)

To również przykład synergii. Oba składniki prowadzą do zwiększenia wydalania potasu z organizmu. Niektóre osoby mogą przepłacić za to groźnymi następstwami, od bolesnych skurczów mięśni, po nawet zatrzymanie krążenia. Przy okazji warto wspomnieć, że groźne interakcje z lekami dotyczą również suplementów i ziół.